English version
   
Ασπόνδυλα Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά


ΕΡΠΕΤΑ

Τα ερπετά είναι ζώα που διαθέτουν σπονδυλική στήλη και εξελικτικά τοποθετούνται μετά τα ψάρια και τα αμφίβια και πριν από τα πουλιά και τα θηλαστικά. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι το γεγονός ότι η επιφανειακή στιβάδα του δέρματός τους σχηματίζει φολίδες (αναδιπλώσεις του δέρματος) ή κεράτινες πλάκες. Τοιχόσαυρα (Podarcis_muralis)Μ' αυτόν τον τρόπο ξεχωρίζουν από τα αμφίβια και από τις άλλες δύο ζωικές ομάδες, τα πουλιά και τα θηλαστικά, που φέρουν τρίχες και φτερά.

Είναι τα πρώτα σπονδυλωτά που απέκτησαν διακριτούς αυχενικούς σπονδύλους και θώρακα λίγο ή πολύ κλειστό. Επίσης, ήταν οι πρώτοι ανώτεροι οργανισμοί που κατάφεραν να προσαρμοστούν πλήρως στη ζωή στην ξηρά και δεν εξαρτώνται από το νερό, όπως τα αμφίβια. Ιδιαίτερη ανάπτυξη γνώρισαν κατά την Ιουρασσική περίοδο (Jurassic), οπότε είχαν εμφανιστεί οι δεινόσαυροι.

Η επιδερμίδα των ερπετών εκδύεται σε λίγο ή πολύ κανονικά χρονικά διαστήματα, τα οποία καθορίζονται από την ηλικία και την κατάσταση των ζώων, καθώς και από την εποχή. Τα νεαρά άτομα εκδύουν το δέρμα τους πιο συχνά από τα ενήλικα, καθώς αυξάνονται προοδευτικά σε μέγεθος. Στην αρχή η παλιά εξωτερική στιβάδα αποκολλάται ελαφρά, χωρίς να αποχωρίζεται από το σώμα, ενώ παράλληλα εκκρίνεται και ένα υγρό μεταξύ της πιο παλιάς και της μόνιμης στιβάδας. Η παλιά στιβάδα απομακρύνεται με το τρίψιμο των ζώων σε πέτρες ή κομμάτια ξύλου. Στα φίδια βγαίνει σχεδόν ακέραια, ενώ στις σαύρες τμηματικά.

Κρασπεδωτή χελώνα (Testudo_marginata)Όπως και τα αμφίβια, τα ερπετά είναι ποικιλόθερμα και είτε ζουν κοντά στην θερμοκρασία του περιβάλλοντος αέρα ή νερού είτε προσλαμβάνουν θερμότητα ηλιαζόμενα ή καθισμένα σε επιφάνειες που ζεσταίνονται από τον ήλιο. Χρειάζονται την ηλιακή θερμότητα για να δραστηριοποιηθούν, αλλά πρέπει να αποσύρονται σε σκιερά σημεία για να αποφύγουν την υπερθέρμανση. Πολλά είδη μειώνουν τη δραστηριότητά τους κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας ή δραστηριοποιούνται μετά τη δύση του ήλιου κατά τους θερμότερους μήνες του χρόνου. Τα ερπετά που ζουν σε εύκρατες περιοχές πέφτουν σε χειμερία νάρκη. Οι λειτουργίες του οργανισμού τους μειώνονται στο ελάχιστο και επανέρχονται στον κανονικό τους ρυθμό την άνοιξη.

Τα περισσότερα ερπετά γεννούν αυγά, με μεμβρανώδες (φίδια, σαύρες) ή σκληρό κέλυφος (χελώνες, κροκόδειλοι), ενώ κάποια είδη είναι ζωοτόκα, δηλαδή γεννούν ζωντανά μικρά. Τα νεαρά άτομα μοιάζουν με τους γονείς τους και μπορούν να επιβιώσουν μόνα τους αμέσως μετά τη γέννησή τους.

Η όσφρηση στα ερπετά είναι έντονα αναπτυγμένη και πολλές φορές αντικαθιστά την όραση. Επίσης, τα φίδια φέρουν δηλητηριώδεις αδένες στη βάση της άνω γνάθου, οι οποίοι εκκρίνουν το δηλητήριο σε αύλακα ή κοιλότητα των δηλητηριωδών δοντιών. Στην Ελλάδα τα μόνα φίδια που διαθέτουν ισχυρό δηλητήριο είναι οι οχιές, αλλά ακόμα και αυτές θεωρείται ότι πρέπει να δαγκώσουν πολλές φορές έναν άνθρωπο, για να καταφέρουν τον θάνατό του.

Κοινό γνώρισμα στα διάφορα είδη είναι η μακροβιότητα. Διάφορες χελώνες για παράδειγμα ζουν περισσότερο από 150 χρόνια. Τα ερπετά είναι γνωστά εδώ και 350 εκατομμύρια χρόνια. Αβλέφαρος (Ablepharus_kitaibellii)Από τα 100 είδη ερπετών που απαντούν στην Ευρώπη, τα 61 υπάρχουν στην Ελλάδα, ενώ πολυάριθμα είναι τα υποείδη τους, πολλά από τα οποία αποτελούν στενότοπα ενδημικά (πολύ μικρή εξάπλωση, π.χ. μόνο σε ένα νησί). Η ελληνική ερπετοπανίδα είναι η πλουσιότερη της Ευρώπης. Για παράδειγμα, ολόκληρη η Σκανδιναβία αριθμεί 20 μόλις είδη ερπετών!

Στην Πάρνηθα πιθανολογείται με βάση τη βιβλιογραφία ότι υπάρχουν 3 είδη χελωνών, 10 είδη σαυρών και 9 είδη φιδιών (Αμοργιανιώτης & Βαβίζος, 1997). Αναλυτικότερα, αυτά είναι τα εξής:

Επιστημονικό όνομα

Ελληνικό όνομα

Χελώνες

Testudo boettgeri (=T. hermanni)

Μεσογειακή χελώνα

? Testudo ibera (=T. graeca)

Ελληνική χελώνα

Testudo marginata

Κρασπεδωτή χελώνα

Σαύρες

Cyrtodactylus kotschyi

Κυρτοδάκτυλος

Anguis fragilis

Κονάκι

Ophisaurus apodus

Τυφλίτης

Ablepharus kitaibelii

Αβλέφαρος

Chalcides ocellatus

Λιακόνι

Ophiomorus punctatissimus

Οφιόμορος

Lacerta trilineata

Πρασινόσαυρα

Podarcis erhardii

Αιγαιόσαυρα

Podarcis muralis

Τοιχόσαυρα

Podarcis taurica

Ταυρική γουστέρα

Φίδια

Typhlops vermicularis

Σκουληκόφιδο

Coluber gemonensis

Δενδρογαλιά

Coluber najadum

Σαΐτα

Elaphe situla

Σπιτόφιδο

Elaphe quatuorlineata

Λαφίτης

Malpolon monspessulanus

Σαπίτης

Natrix natrix

Νερόφιδο

Telescopus fallax

Γατόφιδο

Vipera ammodytes

Οχιά

? αμφίβολο εάν υπάρχει στην Πάρνηθα

Ειδικές έρευνες θα γίνουν για να προσδιορίσουν την επίδραση της φωτιάς στους πληθυσμούς των ερπετών του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας.

καμένη χελώνα (Testudo marginata)


 
   
 
 
 
 

 

Παίξτε το παιχνίδι μας και γνωρίστε τα ζώα που υπάρχουν στην Πάρνηθα!

 
 
 

Επικοινωνία:

   Δασαρχείο Πάρνηθας
   Λεωφ. Θρακομακεδόνων    142, Αχαρνές. Τ.Κ. 13601
   Τηλ.: 210 2434061-3
   fax.: 210 2434064

mail: daspar@otenet.gr

 
   
           
         
           

 Ανάπτυξη-επιμέλεια:
  Ειρήνη Απλαδά,
  Βιολόγος-M.Sc. Περιβαλλοντικής   Βιολογίας και Διαχείρισης Χερσαίων
και Θαλάσσιων Οικοσυστημάτων 
mail: iaplada@yahoo.com
©2007